Nowe zasady kolekcjonowania: co wynika z badania przeprowadzonego przez UBS i Art Basel

Kolekcjonerzy coraz częściej kupują dzieła bezpośrednio od artystów, wykorzystują sztuczną inteligencję do analizy potencjalnych zakupów oraz przywiązują większą wagę do rzadkości dzieł i prywatności. Najnowsze badanie przeprowadzone przez Art Basel i UBS analizuje, w jaki sposób te preferencje zmieniają rynek sztuki oraz na co zamożne rodziny powinny zwrócić uwagę przy zakupie, finansowaniu lub przekazywaniu kolekcji.

Obecnie prawie siedmiu na dziesięciu zamożnych kolekcjonerów sztuki kupuje dzieła bezpośrednio od artystów, a odsetek osób korzystających z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji do poszukiwania dzieł wzrósł w ciągu dwóch lat z 4% do 22%. Tradycyjne galerie pozostają dominującym kanałem sprzedaży, ale kolekcjonerzy coraz częściej opierają się na własnych poszukiwaniach, nawiązują relacje z artystami i dążą do większej kontroli nad tym, kto wie, jakie dzieła znajdują się w ich posiadaniu.

Ten Badanie Art Basel i UBS dotyczące globalnego rynku kolekcjonerstwa 2026, przeprowadzone przez firmę Arts Economics wśród 3 100 zamożnych kolekcjonerów z dziesięciu rynków, wykazało również, że kobiety kolekcjonują dzieła sztuki wykonane w szerszym spektrum mediów artystycznych, młodsi nabywcy dokonują znacznych zakupów, a prywatność stała się priorytetem dla właścicieli cennych dzieł.

Dla kolekcjonerów oraz doradzających im firm rodzinnych wyniki tych badań rodzą praktyczne pytania dotyczące cen nabycia, pochodzenia dzieł, ubezpieczenia, finansowania i dziedziczenia. Nabywcy mają obecnie więcej możliwości dostępu do rynku sztuki, choć obowiązki związane z posiadaniem cennych dzieł pozostają w dużej mierze niezmienne.

Młodsi kolekcjonerzy wydają więcej. Zacznij od edukacji

Kolekcjonerzy z pokolenia Z wydali w 2025 r. średnio $347’460 na dzieła sztuki, czyli ponad dwukrotnie więcej niż którekolwiek z badanych starszych pokoleń. Wpływ rodziny pozostaje szczególnie silny – 40% respondentów z pokolenia Z zaczęło kolekcjonować dzięki krewnym, a prawie dziewięciu na dziesięciu młodych kolekcjonerów zachowuje dzieła sztuki, które odziedziczyli.

Rodzice, którzy rozważają zakup znaczącego dzieła sztuki jako prezentu, mogą uznać, że bardziej satysfakcjonujące będzie zaangażowanie dzieci w ten proces niż samodzielny wybór uznanego artysty w ich imieniu. Wspólne odwiedzanie galerii, rozmowy na temat twórczości artystów oraz ustalenie budżetu na zakup mogą pomóc młodszym członkom rodziny w kształtowaniu własnego osądu.

Wspólnie wybrany obraz lub dzieło wykonane na zamówienie daje również obdarowanemu możliwość nawiązania kontaktów z artystami i marszandami. Rodzice powinni jasno określić kwestię własności oraz zachować dokumentację zakupu, zwłaszcza gdy prezent wiąże się ze znacznym nakładem finansowym.

Aby dowiedzieć się więcej na temat wydatków i preferencji inwestycyjnych młodszych kolekcjonerów, przeczytaj Dlaczego najmłodsi kolekcjonerzy sztuki wydają najwięcej.

Rzadkość jest ważna, ale co decyduje o wartości dzieła?

Wyjątkowość i rzadkość były cechami najbardziej cenionymi przez kolekcjonerów – wskazało na to 43% respondentów – w porównaniu z 23%, którzy priorytetowo traktowali dzieła cenione przez ekspertów, oraz 22%, dla których liczyło się uznanie w kręgach kolekcjonerskich. Rzadki obraz z ważnego okresu w karierze uznanego artysty może osiągać wyższą cenę, ponieważ muzea i kolekcjonerzy mają niewiele okazji do nabycia porównywalnych dzieł. Niedobór ma mniejsze znaczenie finansowe, gdy artysta ma ograniczoną rzeszę zwolenników i niewiele wskazuje na popyt na rynku wtórnym.

 Kupujący powinni ustalić, dlaczego dane dzieło uznaje się za ważne, sprawdzić jego pochodzenie i stan oraz porównać cenę wywoławczą z wynikami poprzednich sprzedaży podobnych dzieł. Wyniki aukcji stanowią punkt wyjścia, choć transakcje prywatne mogą dostarczyć dodatkowych informacji, które nie są publicznie dostępne. Udana wystawa lub nawiązanie współpracy z nową galerią mogą przyciągnąć nabywców i uzasadniać wyższe ceny wywoławcze, zanim jeszcze rozwinie się znaczący rynek odsprzedaży. Kolekcjonerzy powinni zapytać sprzedawców, na jakich porównywalnych transakcjach opierają się ich wyceny oraz czy cena odzwierciedla rzeczywisty popyt, czy też oczekiwania dotyczące przyszłego uznania.

Kobiety poszerzają swoje kolekcje

Kolekcjonerzy korzystają ze sztucznej inteligencji, ale niezależna ekspertyza nadal ma znaczenie

72% respondentów przed zakupem dzieła sztuki przeprowadziło umiarkowane lub szeroko zakrojone niezależne badania, co stanowi wzrost w porównaniu z 62% w 2025 roku. Coraz większą rolę odgrywają źródła cyfrowe – 58% korzysta z zasobów internetowych, a 22% z aplikacji lub narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, w porównaniu z zaledwie 4% w 2024 r.

Prawie jedna trzecia korzystała również z Instagrama lub X w celu uzyskania rekomendacji, co dało kolekcjonerom dostęp do artystów i galerii wykraczających poza ich dotychczasowe sieci kontaktów. Sztuczna inteligencja może pomóc nabywcom w zbadaniu historii wystaw, zidentyfikowaniu porównywalnych dzieł oraz zapoznaniu się z nieznanymi artystami przed umówieniem się na oglądanie dzieła. Bazy danych aukcyjnych i specjalistyczne publikacje mogą dostarczyć dodatkowych informacji na temat poprzednich sprzedaży oraz rozwoju rynku danego artysty. Nabywcy powinni jednak zweryfikować informacje, na których opierają swoją decyzję o zakupie. Badania oparte na sztucznej inteligencji nie pozwalają ustalić autentyczności konkretnego obrazu, potwierdzić tytułu prawnego sprzedającego ani zastąpić fizycznej oceny stanu dzieła. Poprzednie ceny aukcyjne również wymagają interpretacji, zwłaszcza gdy dzieła różnią się rozmiarem, datą powstania, techniką wykonania lub znaczeniem w karierze artysty.

W przypadku znacznych zakupów kolekcjonerzy powinni uzyskać dokumentację pochodzenia oraz raporty dotyczące stanu dzieła, a w stosownych przypadkach – niezależną ekspertyzę autentyczności lub wycenę. Badanie wykazało również większą ostrożność w stosunku do nieznanych artystów. Odsetek respondentów kupujących dzieła nowo odkrytych artystów spadł z 66% w poprzednim badaniu do 45% w 2026 r., osiągając najniższy poziom od pięciu lat. Kolekcjonerzy mogą dysponować większą ilością informacji, ale nie wyeliminowało to niepewności co do cen i przyszłego popytu.

Prywatność stała się priorytetem dla zamożnych kolekcjonerów

64% respondentów wolało, aby dzieła sztuki pozostawały w ich gospodarstwie domowym lub w wąskim kręgu bliskich osób, podczas gdy jedynie 10% dążyło do uzyskania powszechnego uznania.

Dyskrecja miała również wpływ na wypożyczanie dzieł przez muzea. Spośród kolekcjonerów, którzy wypożyczali dzieła instytucjom, 30% preferowało całkowitą anonimowość, a kolejne 47% chciało dyskretnego podziękowania, w porównaniu z 17%, które domagały się pełnego publicznego uznania.

Wypożyczenia muzealne mogą zapewnić ważnym dziełom szerszą widoczność bez konieczności publicznego ujawniania tożsamości właścicieli. Jednak przed podpisaniem umowy wypożyczenia kolekcjonerzy powinni uzgodnić kwestie związane z podaniem autora, fotografowaniem, prawami do reprodukcji oraz warunkami promocji.

Biura rodzinne muszą również zarządzać informacjami przekazywanymi galeriom, ubezpieczycielom, konserwatorom i wyspecjalizowanym firmom transportowym. Spisy zbiorów mogą zawierać wyceny, zdjęcia, dane dotyczące własności oraz adresy zamieszkania, co sprawia, że są to dokumenty wrażliwe, nawet jeśli są wykorzystywane do rutynowych czynności administracyjnych.

Dostęp do tych dokumentów powinien odpowiadać zakresowi obowiązków poszczególnych usługodawców, ze szczególnym uwzględnieniem wspólnych zasobów cyfrowych i zewnętrznych doradców.

Rodzina biura powinno ograniczyć dostęp do kolekcja zapasów, wyceny oraz własność zapisy, udostępnianie informacje tylko z doradcy oraz usługa dostawcy kto potrzeba to.

Coraz więcej nabywców kupuje dzieła bezpośrednio od artystów

W 2025 r. i w pierwszej połowie 2026 r. 69% respondentów dokonało zakupów bezpośrednio od artystów, co stanowi ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z odsetkiem odnotowanym w 2024 r. Transakcje te obejmowały zakupy w pracowniach, zamówienia oraz transakcje zawarte za pośrednictwem serwisu Instagram.

Sprzedaż bezpośrednia przez artystów stanowiła 19% wydatków, co czyni ją drugim co do wielkości kanałem sprzedaży pod względem wartości. Niemniej jednak kluczową rolę na rynku nadal odgrywali uznani marszandzi – 87% kolekcjonerów dokonywało zakupów za ich pośrednictwem, a transakcje realizowane przez marszandów stanowiły 42% wydatków, uwzględniając targi sztuki.

Zakupy bezpośrednie mogą zapewnić kolekcjonerom wcześniejszy dostęp do nowych dzieł oraz możliwość zamawiania prac, które mogą być niedostępne w galeriach. Wymagają one również od nabywców ustalenia warunków handlowych, w czym zazwyczaj pomaga doświadczony marszand.

Wcześniej uruchomienie a dzieło sztuki, nabywcy powinno zgadzam się w pisanie na jego rozmiar, materiały, cena, płatność warunki oraz dostawa data, w tym jak opóźnienia lub zmiany do ten zakończone praca będzie być rozwiązano.

W przypadku gdy artysta jest reprezentowany przez galerię, kolekcjonerzy powinni ustalić, czy istniejące umowy mają wpływ na transakcję. Ostateczna dokumentacja powinna zawierać opis dzieła sztuki, potwierdzać prawo własności oraz określać wszelkie istotne prawa do reprodukcji.

Kupujący powinno zachować ten dokumentacja z bezpośredni zakupy, w tym te zorganizowane osobiście z artyści, do wsparcie przyszłość wyceny, ubezpieczenie roszczenia oraz własność przelewy.

Coraz więcej kolekcjonerów zaciąga kredyty pod zastaw swoich dzieł sztuki

19% respondentów zamierzało wykorzystać dzieła sztuki jako zabezpieczenie kredytu w ciągu najbliższych 12 miesięcy, a odsetek ten wzrósł do 30% wśród kolekcjonerów z USA. Około co piąty respondent zaciągnął już kredyt pod zastaw swojej kolekcji.

Wśród osób, które zaciągnęły pożyczki zabezpieczone dziełami sztuki, 53% przeznaczyło uzyskane środki na zakup kolejnych dzieł sztuki, 50% na pokrycie kosztów związanych z kolekcjonowaniem, w tym podatków i przechowywania, a 48% na finansowanie działalności gospodarczej lub inwestycji. Respondenci mogli wskazać więcej niż jeden cel.

Pożyczki zabezpieczone dziełami sztuki pozwalają właścicielom pozyskać kapitał, zachowując jednocześnie swoje dzieła, choć pożyczkodawcy zazwyczaj udzielają środków tylko w wysokości części wycenionej wartości zabezpieczenia. Wysokość dostępnego finansowania zależy od pochodzenia dzieła, jego stanu, popytu na dzieła danego artysty oraz szacunków pożyczkodawcy dotyczących kwoty, jaką można by uzyskać ze sprzedaży dzieła.

Przed zaciągnięciem kredytu osoby zajmujące się windykacją powinny zapoznać się z oprocentowaniem, warunkami spłaty, wymogami dotyczącymi wyceny oraz okolicznościami, w których kredytodawca może zażądać dodatkowego zabezpieczenia lub sprzedać zabezpieczenie.

Zaciąganie kredytów na zakup kolejnych dzieł sztuki zwiększa również ekspozycję na rynek, na którym sprzedaż poszczególnych aktywów może trwać nawet kilka miesięcy. Family office powinno oceniać takie finansowanie w kontekście pozostałych zobowiązań rodziny, a nie traktować kolekcję w oderwaniu od szerszego bilansu.

Przekazanie zbioru następnemu pokoleniu

Ugruntowana kolekcja rodzinna może zawierać dzieła nabywane na przestrzeni kilku dziesięcioleci, często w różnych galeriach, w różnych walutach i na różnych warunkach własnościowych. Niektóre z nich mogły znacznie zyskać na wartości, podczas gdy inne mają większe znaczenie osobiste niż finansowe.

Przygotowanie kolekcji do dziedziczenia wymaga sporządzenia rzetelnego spisu, jasnej dokumentacji własnościowej oraz wycen odpowiednich do planowanego przekazania. Rodziny muszą również zdecydować, czy kolekcja powinna pozostać w całości, czy poszczególni spadkobiercy mogą sprzedawać odziedziczone dzieła oraz jak dzieła sztuki wpisują się w szerszy plan spadkowy.

Własność transgraniczna może wiązać się z dodatkowymi wymogami, w tym z podatkami od spadków i darowizn, przepisami dotyczącymi importu i eksportu oraz ograniczeniami dotyczącymi niektórych dóbr kultury.

Rodzice, którzy pragną zachować swoją kolekcję, powinni ustalić, czy ich dzieci podzielają tę ambicję. Spadkobierca zainteresowany fotografią współczesną może nie wykazywać zbytniej chęci do utrzymywania obszernej kolekcji dzieł dawnych mistrzów, zwłaszcza gdy posiadanie takiej kolekcji wiąże się z kosztami ubezpieczenia, konserwacji i przechowywania.

Wczesne rozmowy pozwalają rodzinom rozważyć możliwość rozprowadzenia wybranych dzieł, przekazania darowizn na rzecz instytucji lub ustalenia odpowiednich warunków wspólnej własności, zanim decyzje dotyczące dziedziczenia staną się pilne.

Co kolekcjonerzy powinni obejrzeć w następnej kolejności

Zaufanie do rynku sztuki utrzymało się na stosunkowo wysokim poziomie – 58% respondentów spodziewało się wzrostu cen dzieł sztuki w ciągu najbliższych 12 miesięcy, a 60% przewidywało wzrost w perspektywie dziesięciu lat.

Przejrzystość rynku była jednak głównym przedmiotem troski kolekcjonerów, zwłaszcza nieprzejrzyste ustalanie cen, nieujawniane opłaty oraz potencjalne konflikty interesów. Na drugim miejscu znalazło się bezpieczeństwo danych osobowych i finansowych.

Kupujący powinni zatem przed sfinalizowaniem transakcji ustalić całkowity koszt nabycia, uwzględniając prowizje, podatki, koszty wysyłki oraz wszelkie dodatkowe opłaty. W przypadku gdy w sprzedaży bierze udział doradca lub pośrednik, kolekcjonerzy powinni również dowiedzieć się, w jaki sposób osoba ta otrzymuje wynagrodzenie.

Biura rodzinne mogą zapewnić większą spójność poprzez prowadzenie ewidencji nabyć, dokumentowanie wycen oraz organizowanie niezależnych przeglądów istotnych zakupów, w przypadku których mogą pojawić się konflikty interesów.

Dla rodzin tworzących lub przekazujących kolekcje badanie jasno pokazuje, że zakup dzieł sztuki stał się łatwiejszy dzięki nowym narzędziom badawczym i kanałom sprzedaży, podczas gdy posiadanie kolekcji wymaga coraz staranniejszego zarządzania. Cena zakupu stanowi jedynie jedną z części zobowiązania finansowego; pochodzenie dzieła, ubezpieczenie, warunki finansowania oraz przyszłe ustalenia dotyczące przekazania decydują o tym, jak skutecznie można zarządzać kolekcją w dłuższej perspektywie.

Zadaj to pytanie przed kolejnym zakupem dzieła sztuki

1. Kto sprzedaje to dzieło? Należy potwierdzić prawowitość własności, pochodzenie oraz rolę ewentualnych pośredników.

2. Czy cena odzwierciedla sytuację rynkową? Należy przeanalizować podobne transakcje sprzedaży, historię wystaw artysty oraz dodatkowe opłaty transakcyjne.

3. Jakie dokumenty otrzymają Państwo? Należy zebrać dostępne dowody potwierdzające autentyczność, raporty dotyczące stanu, faktury oraz warunki umowne.

4. Kto będzie właścicielem dzieła sztuki i kto będzie się nim opiekował? Należy określić kwestie dotyczące własności, ubezpieczenia, obowiązków związanych z przechowywaniem oraz wszelkich wymogów transgranicznych.

5. Co się dzieje, gdy dzieło zostanie sprzedane lub przekazane w spadku? Należy oszacować prawdopodobny popyt, koszty transakcyjne oraz sposób uwzględnienia tej kwestii w ramach planowania spadkowego rodziny.